Przyjęta przez RM z końcem marca 2026 r. „Polityka zakupowa państwa na lata 2026–2029” określa wizję rynku zamówień sektora administracji centralnej, który jest inkluzywny i wrażliwy na potrzeby najsłabszych. Przesunięcie akcentu na podmioty ekonomii społecznej to sygnał, że państwo chce być klientem świadomym – takim, który kupując usługi i towary inwestuje jednocześnie w stabilność społeczną i rozwój lokalny. Dla przedsiębiorstw społecznych to ogromna szansa na profesjonalizację i stabilny wzrost w nadchodzących latach. Dla samorządów regionalnych i lokalnych to inspiracja do szerszego włączania ekonomii społecznej w rynek zamówień publicznych na tym szczeblu.
Wygląda na to, że nadchodzące lata w polskim systemie zamówień publicznych upłyną także pod znakiem społecznej odpowiedzialności. Dokument „Polityka zakupowej państwa na lata 2026–2029” wskazuje podmioty ekonomii społecznej (PES) oraz przedsiębiorstwa społeczne jako kluczowych partnerów w realizacji celów państwa. To nie tylko zmiana w procedurach, ale przede wszystkim strategiczne podejście do budowania solidarnej gospodarki.
Zrównoważone zamówienia publiczne przestają być jedynie teoretycznym postulatem, a stają się realnym narzędziem wsparcia dla podmiotów, które zysk łączą z misją społeczną. Nowa Polityka zakupowa państwa wyraźnie akcentuje, że potencjał wykonawców z sektora ekonomii społecznej musi być w pełni wykorzystywany, aby administracja publiczna mogła generować tzw. wartość społeczną.
Więcej niż biznes – rola przedsiębiorstw społecznych
Zgodnie z dokumentem, sektor ekonomii społecznej – obejmujący m.in. przedsiębiorstwa społeczne, spółdzielnie socjalne czy warsztaty terapii zajęciowej – pełni fundamentalną rolę w procesie integracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem. Państwo, poprzez swoje decyzje zakupowe, zamierza aktywnie wspierać te podmioty, widząc w nich profesjonalnych dostawców usług i towarów, którzy jednocześnie pomagają rozwiązywać problemy społeczne, takie jak bezrobocie czy marginalizacja społeczna.
Szczególny nacisk położono na rozwój usług świadczonych w społecznościach lokalnych. W kontekście ogólnokrajowej strategii deinstytucjonalizacji, to właśnie przedsiębiorstwa społeczne mają stać się głównymi wykonawcami usług opiekuńczych i asystenckich, budując model „solidarnego społeczeństwa”.
Instrumenty wsparcia: zamówienia zastrzeżone i klauzule
Aby wyrównać szanse mniejszych podmiotów o profilu społecznym w starciu z rynkowymi gigantami, Polityka zakupowa promuje konkretne mechanizmy prawne przewidziane w ustawie Prawo zamówień publicznych (PZP):
1. Zamówienia zastrzeżone: Jest to jeden z najistotniejszych dla PES/PS instrumentów. Zamawiający mogą ograniczyć udział w postępowaniu wyłącznie do wykonawców posiadających status przedsiębiorstwa społecznego lub tych, których głównym celem jest integracja społeczna i zawodowa osób defaworyzowanych.
2. Klauzule społeczne: Rekomendowane jest powszechniejsze stosowanie wymogów dotyczących zatrudnienia konkretnych grup osób (np. osób z niepełnosprawnościami) przy realizacji zamówienia.
3. Kryteria jakościowe: Nowe wytyczne zachęcają, by cena przestała być jedynym decydującym czynnikiem. Aspekty społeczne powinny być punktowane jako równorzędne kryteria oceny ofert, co premiuje firmy zaangażowane lokalnie i prospołecznie.
Nowoczesne narzędzia ułatwiające współpracę
Jedną z kluczowych barier dla zamawiających była dotychczas trudność w identyfikacji odpowiednich wykonawców z tego sektora. Rozwiązaniem ma być modernizacja Platformy e-Zamówienia (pzp.gov.pl). Planowane jest udoskonalenie bazy przedsiębiorców, która pozwoli łatwo filtrować podmioty według ich statusu (np. spółdzielnia socjalna).
Dodatkowo, edukacja kadr administracji publicznej zostanie wsparta przez Akademię Zakupów Publicznych. Urzędnicy otrzymają gotowe wzory zapisów do dokumentacji oraz dostęp do bazy dobrych praktyk, co ma wyeliminować obawy przed stosowaniem „odważniejszych” instrumentów prospołecznych.
